Next
Önerilen modelde plakaların ilk bölümünde şehirlerin üç harfli kısaltmalarına, devamında ise dört rakamlı araç numarasına yer verilmesi öngörülüyor. Böylece plakalara bakıldığında araçların hangi şehirle bağlantılı olduğu daha kolay anlaşılabilecek.
Rakamlar yerine şehir isimlerinin kısaltmaları
Türkiye'de mevcut plaka sistemi 1962 yılında 67 il esas alınarak, alfabetik sıralamaya göre oluşturuldu. Daha sonraki yıllarda il statüsü kazanan yerleşim yerlerine ise 67 numaradan itibaren yeni kodlar verildi. Bu nedenle bugün kullanılan 01-81 arasındaki plaka numaraları, güncel alfabetik sıralamayı tam olarak yansıtmıyor.
Alternatif modelde ise Adana için ADN, Ankara için ANK, İstanbul için İST, İzmir için İZM, Diyarbakır için DYR, Mardin için MRD ve Şanlıurfa için ŞUR gibi kısaltmalar kullanılabilir.
Bu sistemin şehirlerin tanınmasını kolaylaştırması, yerel kimliği öne çıkarması ve yeni illerin sisteme dahil edilmesinde numara sıralaması sorununu ortadan kaldırması beklenebilir.
81 il mi, 100 şehir mi?
Yeni plaka sistemi için iki farklı senaryo üzerinde durulabilir.
İlk model, Türkiye'nin mevcut 81 ilini kapsıyor. İkinci modelde ise il olması gündeme gelebilecek 19 ilçe de değerlendirmeye alınarak toplam 100 şehirlik varsayımsal bir liste oluşturuluyor.
Bu kapsamda Ahlat, Akhisar, Alanya, Bandırma, Doğubayazıt, Elbistan, Erciş, Ereğli, Ergani, Fethiye, Karadeniz Ereğli, Kozan, Lüleburgaz, Midyat, Polatlı, Siverek, Tarsus, Ünye ve Vezirköprü de listeye dahil ediliyor.
Örneğin 100 şehirlik alfabetik sıralama modelinde Mardin 70, Mersin 71 ve Midyat 72 numaralı sırada yer alıyor. Bu sıralama, Midyat'ın il statüsüne kavuşması halinde ortaya çıkabilecek varsayımsal bir örnek olarak değerlendiriliyor.
35 milyon araç için milyarlarca liralık maliyet
Plaka sisteminin değiştirilmesi yalnızca yeni plaka basılmasıyla sınırlı kalmayacak. Araç tescil kayıtlarının, trafik denetim sistemlerinin, kamu kurumlarının veri tabanlarının ve ilgili yazılımların da yeni sisteme uyarlanması gerekecek.
TÜİK'in Eylül 2026 verilerine göre Türkiye'de trafiğe kayıtlı motorlu kara taşıtı sayısı 35 milyon 65 bin 235'e ulaştı.
Araç başına plaka takımının 850 TL olduğu varsayımıyla bütün araçların plakalarının yenilenmesi yaklaşık 29,8 milyar liralık bir basım maliyeti ortaya çıkarıyor. Bu tutara yazılım, personel, dağıtım, tescil ve diğer geçiş giderleri dahil değil.
Dolayısıyla yeni sistemin uygulanması halinde toplam maliyetin yalnızca plaka basım bedeli üzerinden değerlendirilmesi yeterli olmayacak.
Vatandaşa ve kamu bütçesine etkisi ne olur?
Yeni sistemin olumlu yönleri arasında şehirlerin daha kolay tanınması, plaka kodlarının akılda kalıcılığının artması, şehir kimliğinin güçlenmesi ve yeni illerin sisteme daha kolay dahil edilmesi bulunuyor.
Buna karşılık bütün araçların plakalarının kısa sürede değiştirilmesi vatandaşlara ek maliyet getirebilir. Kamu kurumlarının sistemlerini yenilemesi, yeni plaka standartlarının oluşturulması ve geçiş sürecinin yönetilmesi de kamu harcamalarını artırabilir.
Uzmanlık gerektiren bu dönüşümün ekonomik boyutunun belirlenmesi için plaka üretimi, tescil, yazılım, güvenlik ve uygulama maliyetlerini kapsayan ayrıntılı bir etki analizi yapılması gerekiyor.
Kademeli geçiş modeli maliyeti azaltabilir
Yeni sistemin uygulanması halinde bütün araçların plakalarının aynı anda değiştirilmesi yerine kademeli geçiş modeli değerlendirilebilir.
Bu kapsamda yeni sisteme geçiş tarihinden sonra trafiğe ilk kez kaydedilen araçlara yeni plakalar verilebilir. Mevcut araçların plakaları ise geçerliliğini koruyabilir. Zaman içerisinde plaka yenileme ihtiyacı doğan araçlar da yeni sisteme dahil edilebilir.
Böylece vatandaşların bir anda plaka değiştirme zorunluluğuyla karşılaşmasının önüne geçilebilir ve kamu kurumlarının dönüşüm maliyetleri zamana yayılabilir.
Türkiye'de plaka sisteminin değiştirilmesi halinde şehir isimlerini esas alan üç harfli kodlama modeli, mevcut sistem için alternatif bir yaklaşım olarak gündeme gelebilir. Ancak böyle bir değişikliğin hayata geçirilmesi için teknik, hukuki ve ekonomik boyutlarıyla değerlendirilmesi gerekiyor.
Önemli Not: Üç harfli plaka modeli ve 100 şehirlik sıralama resmî bir çalışma veya alınmış bir karar değildir. Tartışmaya yönelik varsayımsal bir öneridir. Maliyet hesabı da 850 TL'lik örnek plaka bedeli üzerinden yapılan tahmini bir hesaplamadır.
Selahattin Erol /Midyat Gündem
