Kimsesizlerin yalnızlığını paylaşarak, yaşlıların elinden tutarak ve ihtiyaç sahiplerinin kapısını çalarak, o karlı kış günlerinden bugüne ulaşan hatıra bize şunu hatırlatmaktadır: İnsan, başkasının hayatına dokunduğu ölçüde kendi insanlığını da yaşatır.

SOSYAL PAYANDA VE MUHTEŞEM İKİLİ

Bazı yazılar, kültürel hafızamızı diri tutan, köklerimizi güçlendiren ve yürüdüğümüz yolun anlamını hatırlatan duraklar gibidir. Bu yazı da benim için böyle bir duraktır. Çağın meydan okumalarına karşı Süryani kültürünün birikiminden cevaplar bulmaya yarayan bir durak… Bu durağı hisseden insanın zihni uyanır, kalbi dirilir, ufku genişler; hayatın sıcaklığı yeniden hissedilir. İnsan burada yalnızca tazelenmez; geçmişe uzanır, geçmişi daha iyi kavrar, istikamet ve şahsiyet kazanır.

Kendim bildim bileli Mesih’in “İyi Çoban” (Yuhanna 10: 15-18) ve “İyi Samiriyeli” (Luka 10:25-37) benzetmesinin anlamları düşünce dünyamı ve sorumluluk anlayışımı kuşatmıştır. Bu nedenle bir yerde, bir davranışta ya da herhangi bir yaşamda bu anlayışın izlerini gördüğümde içimde tarifsiz bir sevinç uyanır. Çünkü iyilik, yalnızca güzel sözlerle anlatılan bir eylem değildir. Başkasının hayatına dokunduğunda, birinin yükünü hafiflettiğinde ve ona dayanak olduğunda gerçek anlamına kavuşur.

Kasım 2026’da, bir düğün vesilesiyle farklı yerlerden Midyat’ta yeniden bir araya geldiğimiz bir gün, sohbetimiz 1980’li yılların çok karlı bir kış gününe uzandı. O günün hatıraları, yalnızca geçmişte yaşanmış birkaç anıdan ibaret değildi. Bir dönemin insan ilişkilerini, gençlik anlayışını, dayanışma biçimlerini ve Midyat’ın kendine özgü yaşam kültürünü yeniden gözler önüne seriyordu. İşte bu yazı, o sohbetin içinden doğdu.

Bu yazıda, “Sosyal Payanda ve Muhteşem İkili” diye nitelendirdiğim Midyatlı iki Süryani gencin iyilik hâllerine odaklanıyorum. Sözünü ettiğim gençler, Nebil Oyal ve Yusuf Türker’dir. Onları muhteşem ikili yapan, yalnızca geçmişte paylaştıkları çocukluk ve gençlik anıları ya da bugün ulaştıkları toplumsal ve mesleki konumları değildir. Asıl önemli olan, farklı yönlere uzanan hayat yolculuklarına rağmen aynı ruhani kaynaktan beslenen bir sorumluluk anlayışını taşıyabilmeleridir.

Yusuf Türker bugün Midyat Kiliseler Vakfı Başkanlığı görevini üstlenirken, Nebil Oyal ise İsveç’te “Midyat” ismini uluslararası ticari alanda patentli ve prestijli bir markaya dönüştürmeyi başaran çalışkan bir iş insanıdır. Biri doğup büyüdüğü topraklarda toplumsal bir sorumluluk üstlenmiş, diğeri bu topraklardan uzaklarda girişimciliğiyle kendi ticari yolunu kurmuştur. Ancak yolların farklılaşması, insanı var eden köklerin ve ortak hafızanın ortadan kalktığı anlamına gelmez. İnsan bazen doğduğu yerde kalarak, bazen de uzaklara giderek köklerini yaşatır. Önemli olan, nerede olursa olsun insanı insan yapan değerlerle bağını koruyabilmesidir.

Bu iki gencin hikâyesini önemli kılan, 1980’li yıllarda Midyat’ta yaşanan toplumsal koşullar içinde üstlendikleri insani sorumluluktur. O dönemde göçün olumsuz etkileri Midyat’ta derinden hissediliyordu. Göç nedeniyle evlatları veya yakınları tarafından geride bırakılmış, bakıma muhtaç yaşlılar, dullar ve zihinsel engelli insanlar yalnızlık ve çaresizlikle mücadele ediyordu. On beşten fazla insanın hayatta kalabilmesi, temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi ve kendisini bütünüyle sahipsiz hissetmemesi başlı başına bir meseleydi.

Nebil ve Yusuf, Akçakaya Mahallesi’nin çocuklarıydı. Çocukluk yıllarında Midyat sokaklarında başlayan arkadaşlıkları, sonraki yıllarda ortak ekonomik işlerle de devam etmişti. Şakalaşmayı seven, nüktedan kişilikleriyle tanınan bu iki genç, arkadaşlarıyla birlikte yalnızca kendi hayatlarını kurmaya çalışmadılar; başkalarının ihtiyaçlarına da duyarsız kalmadılar.

O yıllarda Midyat’a çok ağır bir kış gelmişti. Süryanicede büyük kar olarak nitelendirilen kar, alabildiğine yağmış; çarşı ve yollar kapanmış, günlük yaşam adeta felç olmuştu. Kimsenin dışarıya çıkamadığı, insanların kendi ihtiyaçlarını bile karşılamakta zorlandığı bu koşullarda Nebil ve Yusuf, çizmelerini giyerek yaşlıların ve kimsesizlerin imdadına koştular.

Kendi evlerinin avlularını temizlemeden, kapalı yollarını açmadan, önceliği bakıma muhtaç insanların ihtiyaçlarına verdiler. Özellikle Işıklar (Çelme) Mahallesi’nde yaşayan yaşlıların avlularını ve yollarını temizlediler. Depolardan evlere odun taşıdılar. Bin bir güçlükle çarşıya ulaşarak tuz, şeker ve ekmek gibi temel ihtiyaçları temin ettiler. Bazen kar altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya kaldılar; ancak bütün zorluklara rağmen yardımlarını sürdürdüler.

Üstelik yaptıkları, yalnızca günlük ihtiyaçları karşılamaktan ibaret değildi. Terk edilmişliğin acısını yaşayan bu insanlara yaşama sevinci vermek, yalnız olmadıklarını hissettirmek ve hayata tutunmalarına yardımcı olmaktı. Gruptaki diğer arkadaşlarıyla birlikte Yaldo (Doğuş) ve Kiyam (Paskalya) bayramlarında da şeker, kolonya, pirinç, et ve yumurta gibi ihtiyaçları kendi ceplerinden karşılıyor, bayramlarda herkesten önce onların kapısını çalarak bayramlarını kutluyorlardı. Adeta evlatları gibi davranıyorlardı. Çünkü bazen bir insanın en büyük ihtiyacı, karnını doyuracak bir lokmadan önce, kendisini hatırlayan ve yanında duran birinin varlığını hissetmesidir.

Bu iki genç ve arkadaşları, yaşlıların yalnızca evlerinin kapılarını değil, gönüllerinin kapılarını da çalıyorlardı. Onlara götürdükleri şey sadece ekmek, odun, şeker veya yumurta değildi. Biraz sıcaklık, biraz umut, biraz da hayata yeniden tutunma gücüydü. Aynı dönemde Mart İşmuni Kilisesi’nin avlusunda biriken karları temizlemeleri de yardımlaşma anlayışlarının yalnızca belirli kişilerle sınırlı olmadığını, yaşadıkları çevrenin ortak ihtiyaçlarını da kendi sorumlulukları içinde gördüklerini gösteriyordu.

Bu büyük karın içinden hafızalarda kalan en acı hatıralardan biri de kimsesiz ve yaşlı bir ninenin vefatıyla ilgilidir. Nine, kendi evinde hayatını kaybetmiş ve sahipsizliği nedeniyle üç gün boyunca cenazesi evde kalmıştı. Komşuların haber vermesi üzerine bu gençler yeniden harekete geçti. Kimsenin dışarı çıkamadığı, yolların kapandığı o ağır kış koşullarında cenaze töreninin yapılabilmesi için büyük bir gayret gösterdiler.

Kar ve soğuğun yarattığı zorluklar nedeniyle cenazeye katılmak istemeyen Abuna’yı adeta taşıyarak kiliseye götürdüler. Önden ilerleyen gençler yolu açmak için karları temizlerken arkadan gelenler, Abuna’nın kayıp düşmemesi için ona destek oldular. Düşe kalka, ağır ağır ve büyük bir güçlükle ilerleyerek önce cenaze törenini gerçekleştirdiler, ardından defin işlemini tamamladılar.

O gün yalnızca kimsesiz bir nineyi son yolculuğuna uğurlamadılar. Aynı zamanda sahipsizliğin karşısında vicdani sorumluluk üstlendiler; dayanışmanın, merhametin ve insanlık görevinin ne demek olduğunu davranışlarıyla gösterdiler. Çünkü onların gözünde hiç kimse, son yolculuğunda bile yalnız bırakılmamalıydı.

Bir tarafta göçün geride bıraktığı burukluk, diğer tarafta o burukluğa razı olmayan genç yürekler…

Bir tarafta kapanan yollar, diğer tarafta başkasına ulaşmak için açılan yollar…

İşte Nebil Oyal ve Yusuf Türker’i benim gözümde muhteşem ikili yapan şey tam da budur. Onlar, kendi rahatlarını ve ihtiyaçlarını ikinci plana bırakarak başka hayatlara öncelik verdiler. Üstelik bunu bir makam, unvan, takdir veya karşılık bekleyerek yapmadılar. İçlerinden gelen ruhani bir sorumlulukla, vicdanlarının sesini dinleyerek yaptılar.

Eski Midyat’ı hatırlamak, yalnızca taş sokakları, avluları, kilise çanlarını ve karlı kış günlerini hatırlamak değildir. O sokaklarda birbirinin sesini duyan, sevincine ortak olan, derdiyle dertlenen ve ihtiyaç halinde birbirine el uzatan insanları hatırlamaktır. Bir zamanlar Midyat’ın sokaklarında yaramazlık yapan ama yüreklerinde insanlık taşıyan çocuklar ve gençler vardı. Onlar, kana kana su içilen çeşmeler gibiydi. O çeşmeler yalnızca susuzluğu gidermez; kimsesizlere sığınak, güçsüzlere dayanak, yalnızlara güven verirdi.

Bu anlayış, Süryani kültürünün derinliklerinde yer alan Tukoso Sniko ܛܘܟܣܐ ܣܢܝܼܩܐ / İhtiyaç Sistemi felsefesiyle örtüşüyordu. İnsan, yalnızca kendi varlığını sürdürmek için değil, karşılıklı ihtiyacı gözetmek ve başkalarının varlığını da güçlendirmek için yaşardı. Özdeşleşme dediğim şey de tam olarak buydu: Başkasının ihtiyacını kendi ihtiyacından ayrı görmemek; onun acısını, yalnızlığını ve çaresizliğini kendi vicdanında hissedebilmek.

Zaman değişse de insanın temel ihtiyaçları değişmez. Sevgi, saygı, empati, şefkat, merhamet, adalet, vicdan, yardımlaşma ve dayanışma gibi insani değerler her dönemde varlığını korur. Değişen, bu değerlerin kendisi değil, insanların onlarla kurduğu ilişkidir. Bu nedenle geçmişte yaşanan iyilik örneklerini hatırlamak, yalnızca nostaljik bir özlem değildir. Onları bugünün insanına ve gelecek kuşaklara taşıyarak toplumsal hafızayı canlı tutmaktır.

Benim bu çabam da kültürümüzden beslenen bir sorumluluk duygusunun dışavurumudur. Çünkü bazı iyilikler, yalnızca yapıldıkları günün insanlarına ait değildir. Zaman geçtikçe anlamları daha da belirginleşir. Bir zamanlar kar altında açılan yollar, bugün hafızamızda insanlığa açılan yollar olarak kalır.

Kimsesizlerin yalnızlığını paylaşarak, yaşlıların elinden tutarak ve ihtiyaç sahiplerinin kapısını çalarak, o karlı kış günlerinden bugüne ulaşan hatıra bize şunu hatırlatmaktadır: İnsan, başkasının hayatına dokunduğu ölçüde kendi insanlığını da yaşatır.

Belki de eski Midyat’ın kaybolduğunu sandığımız şarkısı, tam da bu hatıraların içinde hâlâ çalmaktadır. Yeter ki onu duyacak bir gönlümüz, yaşatacak bir vicdanımız ve birbirimize uzatacak bir elimiz olsun.

Yusuf Beğtaş

www.karyohliso.com