Bir ilin kurulması kanunla başlar, başarısı planlamayla belirlenir. Midyat için önce fizibilite, ardından güçlü bir idari ve ekonomik yapılanma hazırlanmalıdır.

Sonradan il statüsü kazanan Bartın, Bayburt, Şırnak ve Ardahan gibi illerin tecrübeleri, üzerinde dikkatle durulması gereken önemli örneklerdir. İl olmak, her zaman beklenen ekonomik büyümeyi, nüfus artışını ve bölgesel kalkınmayı beraberinde getirmeyebilir. Çünkü il statüsü kazanmak, kalkınmanın kendisi değil; doğru planlandığında kalkınmaya imkân sağlayabilecek idari bir başlangıçtır.

Aynı sonuçlarla karşılaşmamak için bir ilçenin il yapılmasına karar verilmeden önce yapılması gereken çok önemli hazırlıklar vardır.

Çünkü il kurmak, yalnızca idari bir sınır çizmek değildir. Yeni bir kamu yönetimi sistemi kurmak, ekonomik kaynakları planlamak, altyapıyı hazırlamak ve vatandaşın ihtiyaçlarını karşılayacak kurumları oluşturmak demektir.

Midyat'ın il olması gündeme gelmişken, bu hazırlıkların bugünden tartışılması gerektiğini düşünüyorum.

Peki, nereden başlanmalı?

1. HUKUKİ VE İDARİ YAPILANMA BELİRLENMELİ

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 2. maddesine göre il ve ilçe kurulması, kaldırılması, merkezlerinin ve sınırlarının belirlenmesi kanunla yapılır.

Dolayısıyla Midyat'ın il olması için yalnızca siyasi açıklamalar yeterli değildir. TBMM tarafından gerekli yasal düzenleme yapılmalıdır.

Kuruluş kanununda yeni ilin sınırları, merkezi, ilçeleri ve geçiş hükümleri açıkça belirlenmelidir.

2. YENİ İLİN SINIRLARI BİLİMSEL ESASLARA GÖRE BELİRLENMELİ

Midyat il olursa hangi ilçeler yeni ile bağlanacaktır?

Dargeçit, Nusaybin, Savur, Ömerli, Gercüş, Kayapınar veya başka yerleşimlerin yeni idari yapılanmadaki yeri ne olacaktır?

Bu kararlar yalnızca siyasi tercihlerle değil; coğrafi bütünlük, ulaşım mesafeleri, nüfus, ekonomik ilişkiler ve kamu hizmetlerine erişim esas alınarak verilmelidir.

Her yerleşimin kendi görüşü de dikkate alınmalıdır.

3. NÜFUS VE DEMOGRAFİK YAPI ARAŞTIRILMALI

Yeni ilin merkez ve ilçelerinin nüfusu, yaş dağılımı, göç hareketleri, çalışma hayatı ve gelecekteki nüfus projeksiyonları ortaya konulmalıdır. Sadece bugünkü nüfusa bakmak yeterli değildir. Önümüzdeki 10-20 yılda nüfusun nasıl değişeceği, genç nüfusun istihdam ihtiyacı ve kırsal yerleşimlerin durumu da değerlendirilmelidir.

4. EKONOMİK VE MALİ FİZİBİLİTE HAZIRLANMALI

Bence en önemli hazırlıklardan biri budur. Yeni ilin ticaret hacmi, sanayi kapasitesi, tarımsal üretimi, hayvancılığı, turizm gelirleri ve vergi potansiyeli hesaplanmalıdır.

Ayrıca ilk kuruluş giderleri ile yıllık personel, bina, araç ve işletme giderleri belirlenmelidir. Yeni ilin ilk beş ve on yıllık gelir-gider tahminleri hazırlanmalıdır. Mardin Büyükşehir Belediyesinin Midyat'ın ayrılmasından kaynaklanabilecek mali değişimleri de aynı raporda gösterilmelidir.

5. KAMU KURUMLARI VE PERSONEL İHTİYACI PLANLANMALI

Valilik ve il müdürlüklerinin nerede kurulacağı, hangi binaların kullanılacağı, kaç personel çalıştırılacağı ve hangi teknik altyapıya ihtiyaç duyulacağı belirlenmelidir.

Özellikle mühendis, mimar, şehir plancısı, sağlık personeli, eğitim yöneticisi ve mali hizmetler uzmanı gibi nitelikli personel ihtiyacı hesaplanmalıdır.

Kurumların sadece tabelaları değil, hizmet üretecek kadroları da hazır olmalıdır.

6. YEREL YÖNETİM MODELİ AÇIKÇA BELİRLENMELİ

Midyat'ın il olması hâlinde büyükşehir sistemi dışında nasıl bir yerel yönetim yapısı kurulacağı açıkça düzenlenmelidir. İl belediyesi, ilçe belediyeleri ve il özel idaresinin görevleri birbirinden ayrılmalıdır.

Su, kanalizasyon, ulaşım, katı atık, kırsal altyapı ve yol hizmetlerinin hangi kurum tarafından yürütüleceği belirlenmelidir.

Mardin Büyükşehir Belediyesi ile yeni idare arasında personel, taşınmaz, araç, borç, alacak ve devam eden projelerin paylaşımı yapılmalıdır.

7. TURİZM VE TARİHÎ MİRAS KORUMA MASTER PLANI HAZIRLANMALI

Midyat'ın tarihî dokusu, il olma beklentisiyle oluşabilecek plansız yapılaşmaya kurban edilmemelidir. Tarihî taş evler, geleneksel çarşı, telkâri sanatı ve doğal güzellikler için bütüncül bir koruma ve turizm planı hazırlanmalıdır.

Turizmde yalnızca ziyaretçi sayısı değil, konaklama süresi, yerel esnafın kazancı, kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilir turizm de hedeflenmelidir.

8. SANAYİ, TARIM VE İSTİHDAM PLANI OLUŞTURULMALI

Yeni ilin ekonomisi yalnızca kamu kurumlarının harcamalarına dayanmamalıdır. Organize sanayi altyapısı, küçük sanayi siteleri, tarımsal üretim, hayvancılık, gıda işleme, telkâri ve diğer el sanatları desteklenmelidir. Özellikle gençlerin kendi memleketlerinde iş bulabilecekleri bir ekonomik yapı oluşturulmalıdır.

9. ÜNİVERSİTE, SAĞLIK VE MESLEKİ EĞİTİM YATIRIMLARI PLANLANMALI

Midyat'ın yükseköğretim kapasitesi artırılmalı, mesleki eğitim güçlendirilmeli, sağlık tesisleri ve uzmanlık hizmetleri geliştirilmelidir. Ancak üniversite veya eğitim araştırma hastanesi gibi projeler, sadece il olmanın doğal sonucu olarak görülmemelidir.

Bu yatırımlar nüfus, ihtiyaç, akademik kapasite, sağlık hizmeti talebi ve mali sürdürülebilirlik esaslarına göre planlanmalıdır.

10. ŞEHİRLEŞME, ALTYAPI VE ÇEVRE PLANLAMASI YAPILMALI

Yeni il merkezi ve ilçeleri için uzun vadeli mekânsal planlama yapılmalıdır. İçme suyu, kanalizasyon, yağmur suyu, ulaşım, enerji, atık yönetimi, yeşil alanlar ve sosyal donatı ihtiyaçları belirlenmelidir.

Tarihî alanlar korunurken yeni yerleşim bölgelerinin de sağlıklı gelişmesi sağlanmalıdır.

11. KAMUOYU VE YEREL PAYDAŞLARIN GÖRÜŞÜ ALINMALI

Midyat Belediyesi, Mardin Büyükşehir Belediyesi, kamu kurumları, ticaret ve sanayi odaları, meslek kuruluşları, üniversiteler, muhtarlar ve sivil toplum kuruluşları bu sürece katılmalıdır. Yeni ilin geleceği yalnızca birkaç kişinin kararına bırakılmamalıdır. Özellikle Midyat'a bağlanması düşünülen yerleşimlerin görüşleri de alınmalıdır.

12. PERFORMANS VE DENETİM SİSTEMİ KURULMALI

Yeni il kurulduktan sonra yapılan yatırımların ve kamu harcamalarının sonuçları düzenli olarak izlenmelidir. İlk beş yılda kamu hizmetlerine erişim, kişi başına yatırım, istihdam, turizm gelirleri, altyapı hizmetleri ve bütçe dengesi gibi göstergeler takip edilmelidir. Böylece yeni idari yapılanmanın gerçekten amacına ulaşıp ulaşmadığı ölçülebilir.

SONUÇ: ÖNCE PLAN, SONRA KURULUŞ

Midyat'ın il olması için hazırlanacak fizibilite raporu, yalnızca bir nüfus ve kurum listesi olmamalıdır. Bu rapor yeni ilin nereden gelir elde edeceğini, hangi alanlarda yatırım yapacağını, vatandaşına nasıl hizmet sunacağını ve on yıl sonra nasıl bir şehir olacağını ortaya koymalıdır. Çünkü yeni bir il kurmak bir başlangıçtır. O ili yaşatmak ve geliştirmek ise çok daha büyük bir sorumluluktur.

Bir şehrin geleceği, kuruluş kararından önce yapılan hazırlıkların kalitesiyle şekillenir.

Sonraki Yazım; Midyat'ın Geleceği İçin Hangi Model Daha Doğru?

Sağlıcakla Kalın