Yeni bir il; yeni kurumlar, yatırımlar ve fırsatlar demektir. Ancak her yeni fırsatın beraberinde bir maliyeti ve sorumluluğu da vardır.

Bir şehrin il olması, yalnızca tabelasının değişmesi değildir. Asıl mesele; yeni statünün vatandaşa, ekonomiye ve şehrin geleceğine ne kazandıracağı, hangi değerleri riske atacağıdır.

Bir önceki yazımızda Midyat'ın il olma meselesinin yalnızca idari bir statü değişikliğinden ibaret olmadığını, aynı zamanda bölgenin geleceğini ilgilendiren önemli bir kalkınma meselesi olduğunu ifade etmiştik.

Bugün ise daha somut bir soruya cevap arayalım:

Midyat il olursa ne kazanır, ne kaybeder?

Bu soruya yalnızca heyecanla değil, akılcı ve gerçekçi bir bakış açısıyla yaklaşmak gerekiyor. Çünkü her yeni statü beraberinde fırsatlar getirdiği gibi bazı maliyetleri ve riskleri de doğurur.

Önce kazanımlara bakalım.

MİDYAT NE KAZANIR?

1. Kamu hizmetleri vatandaşa yaklaşabilir

Midyat'ın il olmasıyla birlikte valilik ve il düzeyindeki kamu teşkilatlarının kurulması gündeme gelecektir.

İl Millî Eğitim Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, İl Emniyet Müdürlüğü ve diğer kamu kurumlarının oluşturulması, karar alma ve koordinasyon süreçlerinin yerelde yürütülmesine katkı sağlayabilir.

Böylece vatandaşların bazı işlemler için Mardin merkeze gitme ihtiyacı azalabilir. Kurumlar arasındaki koordinasyon kolaylaşabilir, kamu hizmetlerine erişim hızlanabilir.

Ancak bu kazanımların gerçekleşmesi için yeni kurumların yeterli personel, bütçe ve teknik donanımla desteklenmesi şarttır.

2. İstihdam ve ekonomik hareketlilik artabilir

Yeni kamu kurumlarının kurulması, belirli sayıda kamu personelinin Midyat'ta görev yapmasını gerektirecektir.

Bu durum konut, ulaşım, ticaret, yeme-içme, konaklama ve diğer hizmet sektörlerinde ekonomik hareketlilik oluşturabilir. İnşaat, mühendislik, mimarlık, teknik hizmetler ve danışmanlık gibi alanlarda da yeni iş imkânları doğabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Kamu kurumlarının kurulmasıyla oluşacak ekonomik hareketlilik, özel sektör yatırımlarıyla ortaya çıkacak üretken istihdamla aynı değildir.

Midyat'ın kalıcı kalkınması için kamu personelinin oluşturacağı tüketim hareketliliğinin ötesine geçilmeli; sanayi, tarım, hayvancılık, turizm ve ticaret yatırımları artırılmalıdır.

3. Turizmde Midyat markası güçlenebilir

Midyat'ın tarihî ve kültürel mirası, sahip olduğu en önemli ekonomik değerlerden biridir.

Tarihî taş evleri, geleneksel çarşısı, telkâri sanatı, Süryani ve Ezidi kültürel mirası, manastırları, kiliseleri, camileri ve Beyazsu gibi doğal güzellikleriyle Midyat, turizm açısından önemli bir potansiyele sahiptir.

İl statüsüyle birlikte Midyat'ın kendi adıyla tanıtılması, turizm yatırımlarının yerel ihtiyaçlara göre planlanması ve destinasyon yönetiminin güçlendirilmesi için yeni imkânlar doğabilir.

Ancak turizmde başarı yalnızca ziyaretçi sayısıyla ölçülmez.

Önemli olan, ziyaretçilerin şehirde daha uzun süre kalmasını, yerel esnaftan alışveriş yapmasını ve bölge ekonomisine daha fazla katkı sağlamasını mümkün kılmaktır.

4. Eğitim ve sağlık hizmetlerinde gelişme sağlanabilir

İl statüsü, eğitim ve sağlık yatırımlarının planlanması ve takip edilmesi bakımından yeni fırsatlar oluşturabilir.

Mesleki ve teknik eğitim merkezleri, yükseköğretim birimleri, uzman sağlık hizmetleri ve hastane kapasitesinin geliştirilmesi için yeni projeler hazırlanabilir.

Üniversite fakülteleri, meslek yüksekokulları veya eğitim ve araştırma hastanesi kurulması ise il olmakla kendiliğinden gerçekleşmeyecektir. Bunlar için ayrıca ihtiyaç analizi, yatırım kararı ve ilgili mevzuat süreçleri gereklidir.

Asıl hedef, Midyat'ı yalnızca idari bir merkez değil, eğitim ve sağlık alanlarında da çevresindeki yerleşimlere hizmet sunabilen güçlü bir merkez hâline getirmek olmalıdır.

5. Bölgesel merkez olma fırsatı doğabilir

Midyat'ın çevre yerleşimlerle kurduğu ekonomik ve sosyal ilişkiler dikkate alındığında, yeni il sınırlarının doğru belirlenmesi hâlinde bölgesel bir hizmet merkezi oluşturulabilir.

Bu gelişme yalnızca Midyat merkezine değil, yeni ile bağlanacak diğer yerleşimlere de katkı sağlayabilir.

Ancak hangi ilçelerin yeni ile bağlanacağı konusu; coğrafi bütünlük, ulaşım imkânları, nüfus, ekonomik ilişkiler ve vatandaşın kamu hizmetlerine erişimi esas alınarak değerlendirilmelidir.

Unutulmamalıdır ki yeni idari yapılanmanın temel amacı, bölge halkının hayatını kolaylaştırmak olmalıdır.

PEKİ, MİDYAT NE KAYBEDEBİLİR?

Her idari değişikliğin beraberinde getireceği maliyetler ve riskler vardır. Midyat'ın il olması da bu yönüyle değerlendirilmelidir.

1. İl olmanın maliyeti

Yeni bir ilin kurulması; valilik, il müdürlükleri, hizmet binaları, araçlar, lojmanlar, personel ve teknik altyapı gibi birçok harcama kalemini beraberinde getirecektir.

Bu harcamalar kamu bütçesi üzerinde yeni bir yük oluşturacaktır.

Dolayısıyla yalnızca il olmanın sağlayacağı avantajlar değil, kuruluş maliyetleri ve uzun vadeli işletme giderleri de hesaplanmalıdır.

Burada sorulması gereken temel soru şudur:

Yeni bir il kurmak için harcanacak kaynaklar, gerçekten vatandaşın yaşam kalitesini artıracak yatırımlara dönüşebilecek midir?

2. Mardin'in nüfus ve ekonomik yapısı değişebilir

Midyat, Mardin'in önemli ilçelerinden biridir.

İl olması hâlinde Mardin'in mülki sınırları, nüfusu, ekonomik hacmi ve kamu hizmetlerinin dağılımı değişecektir.

Yeni ile bağlanacak yerleşimlerin mevcut idari yapıdan ayrılması, Mardin'in nüfus ve ekonomik göstergelerini etkileyecektir. Bazı kamu yatırımlarının ve hizmet birimlerinin yeni ile aktarılması da gündeme gelebilecektir.

Bu değişikliğin Mardin merkez ve geride kalacak ilçeler üzerindeki etkileri mutlaka incelenmelidir.

Çünkü bir bölgenin kazanımı, başka bir bölgenin kaybı pahasına gerçekleşmemelidir.

3. Bürokrasi ve hizmet maliyetleri artabilir

İl olmak her zaman daha hızlı ve kaliteli hizmet anlamına gelmez.

Yeni kurumlar arasında görev ve yetki karmaşası yaşanabilir. Personel yetersizliği ortaya çıkabilir. Kurumların kuruluş ve işletme giderleri artabilir.

Eğer yeni idari yapılanma iyi planlanmazsa vatandaşın işini kolaylaştırmak yerine yeni bürokratik süreçler ortaya çıkabilir.

Önemli olan kurum sayısını artırmak değil, hizmetin niteliğini yükseltmektir.

4. Büyük beklentiler hayal kırıklığına dönüşebilir

İl olma sürecinde halkın beklentileri doğal olarak yükselecektir.

İşsizliğin azalması, büyük yatırımların gelmesi, turizmin gelişmesi, eğitim ve sağlık hizmetlerinin iyileşmesi, şehirleşmenin hızlanması beklenecektir.

Ancak il olmak tek başına işsizliği çözmez, sanayileşmeyi sağlamaz ve göç sorununu ortadan kaldırmaz.

Bütün bunlar için uzun vadeli ekonomik ve sosyal politikalar, yatırım planları ve sürdürülebilir kalkınma projeleri gereklidir.

Aksi hâlde il olmanın oluşturduğu büyük beklentiler, zamanla hayal kırıklığına dönüşebilir.

5. Şehirleşme baskısı tarihî dokuyu tehdit edebilir

İl olma beklentisiyle arsa ve konut talebi artabilir.

Bu gelişme ekonomik hareketlilik yaratabileceği gibi plansız yapılaşma, tarım alanlarının kaybı, altyapı yetersizliği ve tarihî dokunun zarar görmesi gibi sorunlara da yol açabilir.

Yeni yapılaşma baskısı, Midyat'ın kendine özgü taş mimarisini ve geleneksel mahalle dokusunu gölgede bırakabilir.

Oysa Midyat'ın en büyük zenginliklerinden biri, binlerce yıllık çok kültürlü tarihidir.

Süryani, Arap, Kürt, Türk, Ezidi ve diğer toplulukların yüzyıllar boyunca birlikte oluşturduğu bu kültürel miras korunmadan gerçekleştirilecek bir büyüme, şehrin en önemli değerlerine zarar verebilir.

Kültürel değerler yalnızca ekonomik gelir kaynağı olarak görülmemelidir. Tarihî mekânlar korunmalı, geçmişin izleri gelecek kuşaklara aktarılmalıdır.

6. Midyat manevi atmosferini ve şehir ruhunu kaybedebilir

Midyat'ı ziyaret edenlerin dikkatini çeken özelliklerden biri de şehrin kendine özgü sakinliği, tarihî atmosferi ve manevi dokusudur.

Hızlı nüfus artışı, yoğun trafik, betonlaşma ve ticari kaygılar ön plana çıktığında bu özgün ruh zamanla zayıflayabilir.

Şehir büyürken ruhunu kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.

Oysa bir şehrin gelişmesi, onun geçmişinden ve değerlerinden uzaklaşması anlamına gelmemelidir.

7. Geleneksel değerler ve kültürel hafıza aşınabilir

İl statüsüyle birlikte yeni iş imkânları ve yatırımların yanı sıra dışarıdan göç hareketleri de yaşanabilir.

Bu durum ekonomik canlılık oluştururken kuşaklar boyunca aktarılan geleneklerin, mahalle kültürünün, komşuluk ilişkilerinin ve toplumsal dayanışmanın zayıflaması riskini de beraberinde getirebilir.

Özellikle genç kuşakların kendi kültürel kökleriyle bağlarının korunması önemlidir.

Telkâri sanatı, yerel diller ve lehçeler, geleneksel yaşam biçimi ve kültürel hafıza yalnızca geçmişin hatıraları değil, Midyat'ın geleceğe taşıması gereken değerleridir.

Çünkü bir şehrin asıl kaybı nüfusunu değil, hafızasını kaybetmesidir.

SONUÇ: KAZANIMLARIN DA KAYIPLARIN DA HESABI YAPILMALI

Midyat'ın il olması önemli fırsatlar doğurabilir. Ancak bu fırsatların gerçeğe dönüşmesi; yeni idari yapının nasıl kurulacağına, yatırımların nasıl planlanacağına, kaynakların nasıl kullanılacağına ve şehir kimliğinin nasıl korunacağına bağlıdır.

İl olmakla birlikte üretim artmıyor, nitelikli istihdam sağlanmıyor, gençlerin göçü önlenemiyor ve vatandaşın yaşam kalitesi yükselmiyorsa yalnızca bürokratik yapılanmanın büyümesiyle yetinilmiş olur.

Midyat'ın ihtiyacı yalnızca yeni kamu binaları, yeni makamlar ve yeni tabelalar değildir.

Midyat'ın ihtiyacı; üreten, istihdam sağlayan, gençlerine gelecek vadeden, tarihî mirasını koruyan ve çevresindeki yerleşimlere hizmet sunabilen güçlü bir şehir yapılanmasıdır.

Bizim aradığımız yalnızca yeni bir il değil; geleceğe güvenle bakan, geçmişini koruyarak büyüyen bir Midyat'tır.

Çünkü kalkınma tabelayla değil, insanın hayatında meydana gelen iyileşmeyle ölçülür.

Ancak Midyat'ın il olması meselesini değerlendirirken cevaplanması gereken bir başka önemli soru daha var:

Midyat il olursa Mardin ne kaybeder, yeni Midyat ili ne kazanır?

Özellikle Mardin Büyükşehir Belediyesinin idari, mali ve hizmet sunumu bakımından bu değişimden nasıl etkileneceği üzerinde durulması gereken önemli bir konudur.

Bir sonraki yazımızda bu sorunun cevabını arayacağız.

MARDİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ NE KAYBEDER, YENİ MİDYAT İLİ NE KAZANIR?

Sağlıcakla kalın.